1936 yılında birçok devlet tarafından imzalandı

Montrö Boğazlar Sözleşmesi, Bulgarlar, Fransa, İngiltere, İrlanda ve Denizaşırı Britanya Ülkeleri, Hindistan İmparatorluğu, Elenler Krallığı, Japonya İmparatorluğu, Romanya Krallığı, SSCB, Yugoslavya Krallığı ve Türkiye Cumhuriyeti aralarında 1936 yılında imzalandı.

MONTRÖ BOĞAZLAR SÖZLEŞMESİ NEDİR?

Montrö Boğazlar Sözleşmesi, Türk Boğazlarından geçiş rejimini ve boğazlar bölgesinin güvenliği işlerini düzenleyen sözleşmedir. 1923 ’te Lozan Antlaşması ile birlikte imzalanan Boğazlar Sözleşmesi ’nin yerine geçmiştir.

MONTRÖ BOĞAZLAR SÖZLEŞMESİNİN ÖNEMİ

Kontrat, Türkiye ’ye Boğazlar üzerinde bütün yoklama hakkı verir ve uzlaşma zamanı sivil gemilerin özgürce geçişini garantiler. Anlaşma, hem Türkiye ’ye İstanbul ve Çanakkale boğazları üstünde yoklama ve savaş gemilerinin geçişini düzenleme hakkı verir.

MONTRÖ BOĞAZLAR ANLAŞMASININ MADDELERİ

Birinci Madde

Bağıtlı Yüksek Taraflar, Boğazlar ’da denizden geçiş ve gidiş-geliş (ulaşım) özgürlüğü ilkesini kabul ederler ve doğrularlar.

Bu özgürlüğün kullanılışı artık işbu Sözleşme hükümleriyle düzenlenmiştir.

MONTRÖ BOĞAZLAR SÖZLEŞMESİNİN BÜTÜN METNİ

KESİM I. – TİCARET GEMİLERİ

Madde 2
Barış vaktinde, ticaret gemileri, gündüz ve gece, bayrak ve yük ne olursa olsun, aşağıdaki 3. madde hükümleri saklı kalmak üzere, hiçbir operasyon (formalite) olmaksızın, Boğazlardan geçiş ve gidiş-geliş (ulaşım) bütün özgürlüğünden yararlanacaklardır. Bu gemiler, Boğazlar ’ın bir limanına uğramaksızın transit geçerlerken, Türk makamlarınca, alınması işbu Sözleşmesinin I sayılı Ilave ’inde öngörülen vergilerden ve harçlardan diğer, bu gemilerden hiçbir ödenti veya harç alınmayacaktır.

Bu vergilerin ya da harçların alınmasını kolaylaştırmak üzere, Boğazlar ’dan geçecek ticaret gemileri, 3. maddede belirtilen istasyonun görevlilerine adlarını, uyrukluklarını, tonajlarını, gidecekleri yeri ve nereden geldiklerini bildireceklerdir.

Kılavuzluk ve yedekçilik (römorkörcülük) isteğe bağlı kalmaktadır.

Madde 3
Ege Denizi ’nden veya Karadeniz ’den Boğazlar ’a giren her gemi, uluslararası afiyet kuralları çerçevesinde Türk yasalarıyla konulmuş olan sıhhat denetimi için, Boğazlar ’ın girişine yakın bir sağlık durumu istasyonunda duracaktır. Bu denetim, bir pak sıhhat belgesi (patentesi) ya da işbu maddenin 2. fıkrasındaki hükümlerin kapsamına girmediklerini doğrulayan bir sıhhat bildirisi bildiren gemiler için, gündüz ve gece, olabilen en büyük şipşak yapılacak ve bu gemiler Boğazlar ’dan geçişleri sırasında diğer hiçbir duruş zorunda bırakılmayacaklardır.

İçinde veba, kolera, sarı humma, kirli humma (typhus exanlhematique) ya da çiçek hastalığı olayları bulunan ya da yedi günden eksik bir süre önce bu hastalıklar bulunmuş olan gemilerle, bulaşık bir limandan beş kere yirmi-dört saatten az bir süreden beri bölünmüş olan gemiler, Türk makamlarının gösterebilecekleri sıhhat koruma görevlilerini gemiye olmak üzere, afiyet istasyonunda duracaklardır. Bu yüzden, hiçbir aidat veya harç alınmayacaktır; sıhhat koruma görevlileri Boğazlar ’ın çıkışında bir sağlık durumu istasyonunda gemiden indirileceklerdir.

Madde 4
Savaş zamanında, Türkiye savaşan değilse, ticaret gemileri, bayrak ve tartma ne olursa olsun, 2. ve 3. maddelerde öngörülen şartlar içinde Boğazlar ’dan geçiş ve gidiş-geliş (ulaşım) özgürlüğünden yararlanacaklardır. Kılavuzluk ve yedekçilik (römorkörcülük) isteğe emrindeki kalmaktadır.

Madde 5
Savaş zamanında, Türkiye savaşmışa, Türkiye ile savaşta olan bir ülkeye yan olmayan ticaret gemileri, düşmana hiçbir biçimde destek etmemek koşuluyla, Boğazlar ’da geçiş ve gidiş-geliş (ulaşım) özgürlüğünden yararlanacaklardır. Bu gemiler Boğazlar ’a gündüz girecekler ve geçiş, her seferinde, Türk makamlarınca gösterilecek yoldan yapılacaktır.

Madde 6
Türkiye ’nin kendisini böylece yakın bir savaş tehlikesi tehdidi karşı sayması durumunda, 2. madde hükümlerinin uygulanması gerçi sürdürülecektir; ancak, gemilerin Boğazlar ’a gündüz girmeleri ve geçişin, her seferinde, Türk makamlarınca gösterilen yoldan yapılması gerekecektir. Kılavuzluk, bu durumda, gerekli kılınabilecek, ama ücrete yan olmayacaktır.

Madde 7
“Ticaret gemileri” terimi, işbu Sözleşmenin II. Kesiminin kapsamına girmeyen bütün gemilere uygulanır.

KESİM II. – SAVAŞ GEMİLERİ

Madde 8
İşbu Kontrat bakımından, savaş gemilerine ve bu gemilerin nitelikleriyle tonajlarının hesabı için uygulanacak izah etme, işbu Sözleşmenin II sayılı Ek ’inde bulunan tanımlamadır.

Madde 9
Deniz kuvvetlerinin, değişken olsun ya da olmasın, yakıt taşımak için bilhassa üretilmiş olan yardımcı gemileri, 13. maddede belirtilen ön-bildirim koşuluna bağlı tutulmayacaklar ve, Boğazlar ’ı tek başlarına aşmak koşuluyla, 14. ve 18., maddeler gereğince sınırlamaya bağlı tonajlar hesabına katılmayacaklardır. bununla birlikte, bu gemilerin, öteki geçiş koşullan bakımından, savaş gemileriyle bir tutulmaları süregidecektir.

Bir önceki fıkrada belirli muavin gemiler, öngörülen kuraldışılıktan, fakat silâhları: yüzer hedeflere karşısında en çok 105 milimetre çapında iki toptan, hava hedeflerine aleyhinde en çok 75 milimetre çapında iki silâhtan çok değilse yararlanabileceklerdir.

Madde 10
Barışma zamanında, hafif su üstü gemileri, küçük savaş gemileri ve yardımcı gemiler, ister Karadeniz ’e kıyıdaş olan ister olmayan Devletlere alt bulunsunlar, bayrakları ne olursa olsun, Boğazlar ’a gündüz ve aşağıdaki 13. ve sonraki maddelerde öngörülen şartlar içinde girerlerse, hiçbir ücret veya harç ödemeksizin, Boğazlar ’dan geçiş özgürlüğünden yararlanacaklardır. Yukarıdaki fıkrada belirli sınıflara giren gemiler dışarıya kalan savaş gemilerinin oysa 11. ve 12. maddelerde öngörülen özel şartlar içinde geçiş haklan olacaktır.

Yorum yapın

SMM Panel PDF Kitap indir