Marmaris’teki doğa harikası Kızkumu kayboluyor

Muğla ’nın Marmaris ilçesi Orhaniye Mahallesi ’nde denizin üzerinde 600 metre uzunluğunda, ortalama 3 metre eninde, kırmızı kumlardan oluşan ve benzeri insanların denizin üzerinde yürüdüğü hissini veren dünyaca ünlü Kızkumu ’nun geleceği üzüntü yaratıyor. Kum dili ile sol tarafındaki karadan denize taşınan malzemenin birikmesiyle neredeyse karayla bir araya gelmek üzere. SÖZCÜ ’ye konuşan Yüksek Mühendis, Tıbbi Yerbilim Uzmanı ve Yazar Prof. Eşref Atabey şimdi önlem alınmasını istedi.

Marmaris ’e 30 kilometre uzaklıktaki Orhaniye Mahallesi ’nde, başlangıcıyla bitiminde 1.5 metrelik 2 beyaz deniz kızı heykelinin bulunduğu sığ kum, büyük alaka görüyor. Dilek yolu haline gelen bu yeri yaz aylarında günde binlerce birey ziyaret ediyor. Bilhassa Haziran, Temmuz ve Ağustos aylarında aşırı alaka nedeniyle izdihamın yaşandığı Kızkumu ’nda kumlar yayılarak daha da derine inmesine neden oluyor. Diğer bir niçin ise kum dilinin kenarlarındaki yosunların koparılması olarak gösterilmişti.

HEMEN EN BÜYÜK TEHLİKE KARA İLE KUM DİLİNİN BİRLEŞMESİ

Özellikle orman yangınlarının peşinde Marmaris bölgesinde yağışlardan sonradan meydana gelen selle birlikte denizlerde adacıklar oluşmaya başladı. Kızkumu ’ndaki en büyük tehlikeyi ise Yüksek Mühendis, Tıbbi Jeoloji Uzmanı ve Yazar Prof. Eşref Atabey SÖZCÜ ’ye açıkladı. Atabey, kum dili gerisindeki lagün yapısının bozulması nedeniyle karadan taşınan malzemelerin denizde kesintisiz birikmesiyle gitgide artarak denizin dolmasına göze çarpan etti.

NE DÜNYADA NE DE TÜRKİYE ’DE EŞİ BENZERİ DEĞIL

Jeolojik anlamda kum seti ya da kum dili olan ama halkın Kızkumu dediği ve doğanın insanoğluna hediye ettiği eşi bulunmaz bir jeolojik oluşum, bir jeolojik servet olduğunu gösteren Atabey, “Dünya ve Türkiye ’de diğer sanki olmayan bu doğa harikası yok elde etmek üzere. Kum dili 2022 yılı itibariyle kum seti özelliğini kaybetmiştir.

Kum seti üstünde her gün binlerce insanın yürümesiyle kumlar yayılarak set bozuldu. Bu haliyle bundan böyle kum seti bir plaj görünümü almıştır. 2009 ’da, jeolojik araştırmamda kum seti gerisindeki Kızkumu sahilinde, yeme içme amaçlı bazı tesislerin olduğunu, kıyının otopark olarak kullanıldığını görmüştüm. 2002 yılındaki jeolojik analiz sırasında, Kızkumu ’nu oluşturan kum seti-kum dilinin kıyıdan itibaren setin ortasına değin su üstünde, ortasından sonradan kum seti ucuna değin denizin aşağı 20-50 santim derinlikte, kuzeyden güneye içten 525 metre uzandığını saptamıştım” dedi.

ORHANİYE ÇEVRESİ JEOLOJİK YAPISI

Orhaniye çevresinin jeolojisine bakıldığında Hisarönü Körfezi ’ni çevreleyen dağlardan Triyas ihtiyar (245-210 milyon sene arası yaş) bazalt, çört, radyolarit, çörtlü kireçtaşları ile Jura-Kretase yaşlı (210-70 milyon yıl arası yaş) radyolarit, killi kireçtaşı ve kireçtaşlarının yer aldığını da sözlerine ekleyen Prof. Atabey şunları söyledi:

“Bunlara 65 milyon yıl yaşındaki ofiyolitik kayalar eşlik eder. Orhaniye, 1.8 milyon yıldan beri oluşumunu sürdüren bir delta alüvyonu üzerindedir. Doğudan gelen dereler denize kavuştukları yerde durgun dalyanları oluşturur. Haritada bir dil gibi uzanan ve kırmızı renkle gösterilen, Kızkumu-kum seti, radyolarit, çört, kireçtaşı türü kum ve sivri uçlu, köşeli, eksik yuvarlak çakıl yığışımından oluşur.

Plajda uzun vakit işlenen çakıllar yuvarlaktır. 2002 yılına kadar kum setinin denizden ayırdığı, karayla arasında kalan sakin su parçasının (lagün) en derin yeri ortalama 2 metredir. Lagünün siltli, çamurlu tabanı kamış, saz ve otlarla buruşuk, canlı yaşamına elverişlidir. Dere ağızlarında kum adacıkları vardır.

Orhaniye ’yi çevreleyen kayalar gece ve gündüz sıcaklık farkı, günlenme, donma ve aşınmayla parçalanır, sel sularının aşındırmasıyla kırılır, bozuşarak küçük parçalara ayrılırlar. Bu parçalar denize ulaştıklarında çakıl ve kuma dönüşerek delta ve lagüne taşınır. Kum seti de bu şekilde taşınan malzeme ile oluşmuştur.”

KIZKUMU, KUM SETİNİN (KUM DİLİ) JEOLOJİK OLUŞUMU

Karadan gelen araç gereç dalgaların da etkisiyle 250 metre kadar açığa taşındığını da sözlerine ekleyen Eşref Atabey, “Orhaniye ile Turgut arasındaki dağ sıraları güney rüzgarlarını engeller. Dalgalar Hisarönü Körfezi ’nden Orhaniye yönüne içten kıyıya verevine kazanç. Bu şekilde kıyıyı yalayan dalgalar, çakıl ve kumları geriye doğru güneydoğu yönüne doğru iterek yayar.

Kumun kıyıdan 250 metre açığa dek taşınabilmesinin nedeni dalgaların Kayabaşı Tepesinin hizasında kırılmalarıdır. Yokuş yamaçlarından yağmur ve sel sularıyla kopan kayaç parçaları, kırıntıları İmamoğlu Deresiyle denize taşınır. Lagünden denize ulaşan malzeme, kıyıya verevine gelen akıntıyla geriye itilir ve kum setini oluşturur.

Marinanın olduğu kıyı boyunca karadan gelen araç gereç de akıntıyla kum dili kısmına taşınır. Kızkumu-kum setinin 2009 yılı Eylül ayında yapılan tespitte, kum seti özelliğini kaybetmiş, su aşağı kalmış durumdaydı. 2002 yılı Temmuz ayındaki duruma kadar, kum setinin, lagünün denizle bağlantısı girişine değin, su yüzeyindeydi.

2020 yılı Temmuz ayındaki görüntüsüne kadar kum dilini yaratıcı kum setinin 18 yıl öncesine kadar fazla artı yıkım olduğu, setteki kumların dağıldığı, su altında kaldığı ve bir setten ziyade plaj görünümünü aldığı açık açık görülmektedir” diye konuştu.

KIZKUMU ’NUN KORUNMASINA YÖNELİK ÖNLEMLER

* Orhaniye ’nin doğu yamacından, İmamoğlu Deresi vasıtasıyla kiremit kırmızısı renginde çakılcık, vahşi ve ince kum boyutunda malzeme set arkasındaki lagün gölcüğüne ulaşabilmesi için o bölgeye yapılar, tesisler ve setler yapılmamalı.

* Karadan lagüne ulaşan malzeme akıntılarla denize dürüst hareketlendiği için lagünün doğal hali korunmalı.

* 2009 yılında uygun olmayan biçimde lagün alglerden, (su yosunları) temizlenmesiyle lagündeki çoğu işlevi olan canlı hayat değil edildi. Kamış, deniz çayırı, algler kumun göçmemesini, uygun kalmasını sağladığından temizlendiği için de kum seti kenarındaki kumlar dağılmaya başlamıştır.

* Açıktan ve kıyı her tarafında, marinanın olması, çok sayıda yat ve teknelerin kıyıya yanaşması, lagün bölümüne de bu yat ve teknelerin giriyor olması dalga hareketlerini etkilediği ve akıntıların doğal halini bozduğundan Kızkumu oluşumu engellenmiş oluyor. Orhaniye halkının günlük yaşamlarında kullandıkları teknelerden başka, lagüne yat ve tekne girişi olmamalıdır.

* Marinanın kıyıyı doldurması (belirtildiğine göre) Kızkumu ’nu etkileyen unsurlardan biridir.
* Kum dilinin karayla temas alanında gıda-meşrubat mekanları (lokanta, kafe gibi) bulunmamalı.

* Üzerinde yürümesine yasaklanmış konulsa bile kum dili birkaç yılda eski haline gelemeyecektir. Çünkü kum seti –kum dili (Kızkumu) binlerce ve milyonlarca sene jeolojik süreçlerle oluşan bir doğa olayıdır. Lakin önlemler alınmazsa Kızkumu ’nun yani kum setinin yok olması gerekli olacaktır.

Yorum yapın